Kurpie Białe i Ostrołęka - informacje, zabytki, przyroda

Przyroda regionu
Na południe od rzeki Bug w regionie Broku zaczyna się Nadburzański Park Krajobrazowy. W chwili tworzenia miał być największym polskim parkiem krajobrazowym (139223ha). Niestety byłe województwo ostrołęckie nie przyłożyło się do jego utworzenia i park powstał tylko na terenie województwa siedleckiego.
W części północnej projektowanego parku lasy Puszczy Białej zostaną objęte ochroną w postaci obszaru Natura 2000.
Puszcza Biała jest zbiorowiskiem bogatych gatunkowo subkontynetalnych borów sosnowych świeżych i mieszanych. Obecna szata roślinna kształtowała się w wyniku działalności i planowej gospodarki człowieka. Obecnie w drzewostanie dominuje więc sosna w postaci monokulturowych plantacji pokrywających m.in. wyręby z poprzednich wieków. Towarzyszą jej brzozy, dęby osiki i graby, malowniczym akcentem i urozmaiceniem są sztucznie wprowadzone świerki dorastające do pokaŸnych rozmiarów w wilgotnych zagłębieniach, tworzące nastrój syberyjskiej tajgi.
Największym walorem Nadbużańskiego Parku Krajobrazowego jest zachowana dolina Bugu, z meandrującą rzeką, licznymi starorzeczami i wyspami w nurcie oraz piaszczystymi łachami i skarpami. Oprócz doliny rzecznej do parku wchodzą również kompleksy leśne – pozostałości dawnych puszcz, które zajmują około 36% powierzchni parku.
Wśród zwierząt największą grupę cennych gatunków stanowią ptaki. Do najrzadszych należą związane z obszarami podmokłymi i dolinami rzecznymi takie gatunki jak: kulik wielki, kszyk, rybitwa rzeczna, białoczelna, błotniak stawowy, brodziec piskliwy, sieweczki rzeczna i obrożna. W kilku miejscach parku nadal gniazdują kraski.

Miasta i zabytki
Różan
Dawniej gród o sporym znaczeniu dziś Różan to niewielkie miasteczko malowniczo położone na nadnarwiańskiej skarpie.
Zabytki, ciekawe obiekty:
* Kościół, pierwotnie gotycki (XVI wiek), przebudowany na neogotycki na początku XXw. Ciekawostką jest, to, że w trakcie przebudowy nawa główna kościoła gotyckiego stała się nawą boczną przebudowanego kościoła (?).
* Zespół fortów carskich. Murowane z ok. 1830r. W jednym z fortów do niedawna mieściły się warsztaty samochodowe. W innym składowisko odpadów z reaktora pod Otwockiem.
* Pomnik - czołg T134 przy budynku straży pożarnej z dedykacją: "Chwała bohaterom Wojska Polskiego i Armii Radzieckiej poległym w walce z niemieckim faszyzmem za wolność - Ziemi Różańskiej".
W okolicy Różana liczne pomnikowe dęby, wśród nadnarwiańskich łąk.

Szczawin (w pobliżu Goworowa)
* Pałac z parą galerii i oficyn. Murowany noeklasycystyczny zbudowany ok. 1827 roku. (Adam Idźkowski)

Brok
* Kościół parafialny ceglany renesansowy z roku 1560 mistrz Jan Baptysta z Wenecji.
* Ruiny pałacu biskupów płockich. Pałac wzniesiony w latach 1617-1624 renesansowo-barokowy na planie wydłużonego prostokąta, z kaplicą od wschodu. Dziś dużo mówi się o Mówi się o rewitalizacji zabytku. W planach jest stworzenie tam centrum sztuki w nowoczesnym budynku, który powstanie w oparciu o ruiny pałacu.

Ostrów Mazowiecka
Powiatowe miasto liczące dziś ok. 22tys. mieszkańców. Dawniej w większośći zabudowa drewniana. Do dziś zachowała się tylko fragmentarycznie zastąpiona głównie przez nijakie bloki.
Zabytki:
* Kościół noegotycki z końca XIX wieku. W kościele ciekawe witraże z XX wieku.
* Ładnym elementem miasta jest noebarokowy ratusz z 1927 z wieżą zegarową. Na uwagę zasługuje również budynek banku spółdzielczego ozdobiony kolumienkami na wzór grecki z roku 1921r.
Podawana wciąż w wielu opracowaniach wśród zabytków wymieniana jest drewniana plebania, która w 1863r. służyła jako szpital powstańczy. Niestety plebania została rozebrana. Stała na terenie kościelnym w cieniu ogromnego dębu. Dąb stoi, po plebanii nie ma śladu.

Wyszków
Powiatowe miasto nad Bugiem liczące około 25 tys. mieszkańców. Zachodnia dzielnica miasta - Rybienko - to urokoliwe willowe osiedle położone w lesie.
Zabytki:
* Kościół klasycystyczny z końca XVIII wieku
* Pałac klasycystyczny z oficynami w Rybienku
* Marmurowy obelisk Wazów z herbem-snopkiem na cokole, wzniesiony w 1655 roku przez Jana Kazimierza dla uczczenia zgonu brata – Karola Wazy
* Murowany browar Kazimierza Szymońskiego zamknięty w 2001 roku.

Ostrołęka
Puszcza Myszyniecka (zwana Zieloną) stanowi północną część Puszczy Kurpiowskiej. Jej pozostałości rozpościerają się obecnie na północy województwa mazowieckiego. Na południe od tych terenów znajduje się Ostrołęka. Dziś to powiatowe miasto liczy sobie ok. 55 tys. mieszkańców.
Mimo położenia w regionie licznych rezerwatów i tzw. Zielonych Płuc Polski, miasto nie jest przodownikiem ekologii. Zbudowano w nim bowiem wiele zakładów przemysłowych, m.in. Intercell S.A. (drzewno-papierniczy), YTONG S.A. (budowlany) i SIAS POLSKA (rolno-spożywczy). Na szczęście stopniowo się modernizują i zmniejszają emisję szkodliwych dla środowiska substancji. Inicjatywy chroniące przyrodę nadnarwiańskiego terenu wspierają też władze lokalne, które w 1992 r. doprowadziły do powstania Stowarzyszenia Gmin Ekorozwój Dorzecza Narwi.
Włodarze Ostrołęki starają się dbać także o tradycję. Mimo iż piękną kurpiowską architekturę można znaleźć już głównie w skansenach, to jednak w Ostrołęce odbywają się Kurpiowskie Prezentacje Artystyczne i Kurpiowskie Dni Folkloru. Z imprez kulturalnych warto wziąć udział także w Ogólnopolskich Spotkaniach z Piosenką Kabaretową 'OSPA', na które organizatorzy zapraszają w listopadzie.
Ostrołęka jest ważnym punktem na trasie prowadzącej na Pojezierze Mazurskie, a także z południa kraju do północnych i wschodnich granic Polski.

Historia miasta
Historia Ostrołęki zaczyna się od osiedla puszczańskiego. Założono je, jako jedno z pierwszych w okolicy, na skraju Puszczy Zielonej u ujścia Omulwi do Narwi. Prawa miejskie Ostrołęka otrzymała w 1373 r. Pięćdziesiąt lat później potwierdził je książę Janusz Mazowiecki. Dobra lokalizacja – przy przeprawie przez Narew szlaków handlowych – ułatwiała rozwój miasta. Okres świetności przypada jednak na wiek XVI, kiedy Ostrołęka stała się własnością Bony (Mazowsze zostało przyłączone do Polski w 1526 r.). Jednak częste pożary i liczne wojny degradują miasto.
Mieszkańcy Ostrołęki brali udział w prawie wszystkich walkach Polski. Współcześnie twierdzą, że miało na to wpływ przywiązanie Kurpiów do swobody. W 1708 r. w okolicach miasta ludzie z puszczy bronili Szwedom wejścia na jej teren. 60 lat później Kazimierz Pułaski był marszałkiem zjazdu konfederatów ziemi łomżyńskiej (konfederacja barska). Po II rozbiorze Polski brygada kawalerii stacjonująca w Ostrołęce odmówiła redukcji i pod wodzą Antoniego Madalińskiego udała się do Krakowa, przyspieszając wybuch Powstania Kościuszkowskiego. W 1807 r. wojska rosyjskie pokonał pod miastem Napoleon. Natomiast w czasie powstania listopadowego walczyli tu żołnierze pod rozkazami gen. Jana Skrzyneckiego. Rosjanie wygrali, ale całkowitej klęsce Polaków zapobiegła szarża lekkokonnej artylerii dowodzonej przez Józefa Bema.
Mimo wojennej zawieruchy, miasto cały czas się rozwijało. Dzięki związaniu z linią kolei warszawsko-petersburskiej na przełomie XIX i XX w. przeżyło kolejny wzrost gospodarczy. Zbudowano pierwsze kamienice. Jednak I wojna św. doprowadziła do zniszczenia Ostrołęki, która przez całe 20-lecie pozostawała małym ośrodkiem bez większego znaczenia.
Na początku września 1939 r. miasto zajmują Niemcy, ale w okolicznych lasach Puszczy Zielonej działają partyzanci. Pięć lat później Ostrołęka zostaje wyzwolona i jednocześnie prawie całkowicie zniszczona.
W odbudowie pomogło jej powstanie zakładów przemysłowych, a także utworzenie województwa ostrołęckiego. Obecnie jest to miasto powiatowe.

Ciekawostki
Herb miasta przedstawia orła, który na piersiach ma tabliczkę z krzyżem, wizerunkiem niedźwiedzia i napisem Haec avis protege ('ptaku chroń nas').
XII w. - w okolice dzisiejszej Ostrołęki przybywają pierwsi mazowieccy osadnicy.
1427 r. - ks. Janusz Mazowiecki potwierdził prawa miejskie, a także nadał jarmarki, przywilej utrzymywania wagi, łaźni i postrzygalni sukna.
XVIII w. - pojawia się nazwa Kurpie. Mazowieccy i podlascy osadnicy nazywają tak mieszkańców puszczy, ponieważ chodzą w chodakach plecionych z łyka ('kurpiach').
17.02.1807 r. - pod miastem Francuzi stoczyli zwycięską bitwę z Rosjanami. Nazwa Ostrołęka została zapisana na paryskim Łuku Triumfalnym. Napoleon ponownie był w mieście pięć lat później, w grudniu. Wtedy jednak przejeżdżał w pośpiechu, uciekając z Moskwy do Paryża.
1848 r. - urodził się Wiktor Gomulicki, autor 'Wspomnień niebieskiego mundurka'.
1995 r. - powstaje Most Madalińskiego, wzorowany na budowli z Sewilli, którą zbudowano na EXPO’92

Zabytki Ostrołęki:

* Kościół i klasztor pobernardyński
Bernardyni przybyli do Ostrołęki w 1666 r. Związali się z miastem aż do likwidacji zakonu w 1864 r. Pozostawili wspaniały zespół klasztorny. Budowle powstały w latach 1666-1669, ale później były wielokrotnie remontowane.
W kościele św. Antoniego warto zobaczyć barokowy ołtarz główny z późniejszymi elementami klasycystycznymi oraz polichromię, wykonaną w latach 1762-65. Dziesięć lat wcześniej powstał przedkościelny dziedziniec z krużgankami, wieżą bramną i wieżyczkami w rogach.
1831 r. – w podziemiach kościoła ukrywano broń powstańców, aby nie wpadła w ręce Rosjan.

* Kościół farny pw. Nawiedzenia NMP
Najstarszy zabytek Ostrołęki. Zbudowano go w 1399 r. Zatracił jednak swój pierwotny wygląd podczas późniejszej rozbudowy i remontów. W latach 1641-1658 przybyło mu prezbiterium z barokowym ołtarzem i rzeźbami, a niecałe sto lat później także nawa. Po zniszczeniach podczas II wojny św. kościół został odbudowany, a pod koniec XX w. dobudowano mu kolejne nawy i kruchty boczne.

* Ratusz
Klasycystyczny ratusz powstał w latach 1824-1828. Został jednak przebudowany pod koniec lat 60. XX w. Dostał kolejne piętro, ale zatracił swój styl. Dopiero ponowny remont w 1997 r. przywrócił mu elewację nawiązującą do klasycyzmu.
* Kościół św. Wojciecha
Kościół św. Wojciecha zajmuje budynek dawnej cerkwi, z której korzystali stacjonujący w mieście żołnierze rosyjscy. Jego powstanie datuje się na 1890 r.

* Muzeum Kultury Kurpiowskiej
Budynek poczty powstał pod koniec lat 20. XIX w. Nadano mu styl klasycystyczny. Kiedy w 1975 r. Ostrołęka została miastem wojewódzkim, musiała szybko nadrobić braki w instytucjach kulturalnych, m.in. muzeum. Na jego potrzeby zaadaptowano zatem gmach dawnej poczty. Obecnie w jego salach można oglądać efekty pracy archeologów, prowadzących wykopaliska na terenie średniowiecznego grodziska pod Ostrołęką, a także makietę przedstawiającą przebieg bitwy z 26.05.1831 r. W osobnym pomieszczeniu, urządzonym jak salonik mieszczański z końca XIX w., przygotowano ekspozycję poświęconą Wiktorowi Gomulickiemu. Pisarz ten urodził się bowiem w Ostrołęce.
Warto także zwrócić uwagę na kolekcję ubiorów kurpiowskich.
informacje praktyczne:
ulica: plac gen. J. Bema 8
godziny otwarcia: wtorek, czwartek 10-16, środa, piątek 10-18, sobota-niedziela 10-14, w poniedziałki nieczynne
telefon: (0-29) 764 35 00

* Mauzoleum
Bitwa rozegrała się 26 maja 1831 r. niedaleko wsi Kruki. Wojskami polskimi dowodził generał Skrzynecki, zaś rosyjskimi feldmarszałek Dybicz. Walki trwały przez cały dzień. Skrzynecki chciał za wszelką cenę bronić Ostrołęki, co niestety doprowadziło do klęski. Od całkowitego pogromu Polaków uratował podpułkownik Bem, który poprowadził brawurową szarżę kawalerii.
Dziś na miejscu bitwy znajduje się Mauzoleum Bohaterów Bitwy Ostrołęckiej oraz pomnik. Jednak członkom Towarzystwa Przyjaciół Ostrołęki marzy się umieszczenie tam panoramy bitwy. Ma to wyglądać podobnie, jak Panorama Racławicka we Wrocławiu. Od wielu lat na planach się kończy.

Powrót do galerii Kurpie Białe

Informacje o Puszczy Białej pochodzą z bloga puszczabiala.blox.pl

Linki: Galeria romantycznych prezentów | Blog Okna | Blog Tobrze