Kurpie Białe

Wyszków. Tu zaczynamy naszą podróż przez Kurpie Białe. W Wyszkowie dominuje nowa zabudowa, ale miasto jest ładnie położone na wysokiej skarpie nad Bugiem. Przy głównej drodze przedsmak tego, co będzie dalej.

W Wyszkowie skręcamy na Brańszczyk. Jedziemy wzdłuż Bugu. Tuż za miastem zaczyna 'się dziać' - mijamy liczne drewniane domy z charakterystycznymi nadokiennikami.

Spora część domów jest opuszczona. Stoją, bo służą za komórki czy składziki. Obok nich wyrosły już nowe domy.

Fotografujemy najróżniejsze formy nadokienników. Niektóre są bardzo misterne. Pewnien typ będzie się powtarzać, ale niektóre widzimy tylko na jednym domu.

Dom umrze wraz z ostatnim właścicielem. Chętnie słuchamy opowieści starszej pani o powstaniu domu i pochodzeniu nadokienników z profilem ptaszka.

Dojeżdżamy do miejscowości Brańszczyk. W samym centrum parę ciekawych domów.

Brańszczyk. Ganki domów. Oglądamy jednak nie tylko miasteczko. Warto tutaj pójść nad Bug, by poznać uroki nieuregulowanej rzeki. Bug z lotu ptaka ze strony gminy Brańszczyk.

Kolejny ganek. Większość zabudowy Brańszczyka jest współczesna. To, co zostało drewnianego na pewno warto ochronić. Jednak na stronie gminy nie na nic o ratowaniu starej lokalnej zabudowy.

Tuchlin, kolejny punkt na naszej trasie. Jak czytamy w internecie: nazwa wsi wywodzi się od słowa 'tuchl', bowiem niegdyś otaczały osadę trudno dostępne bagna i unoszące się nad nimi opary.

Dziś po bagnach nie ma śladu, ale Tuchlin to urokliwa wieś. Sporo tutaj drewnianej tradycyjnej zabudowy kurpiowskiej i - jednocześnie - coraz więcej działek letniskowych. Ma to o tyle dobre strony, że 'mieszczuchy' remontują stare domy.

Podczas naszej wizyty ten dom stał pusty i niszczał.

Kolejny misterny nadokiennik. W tym domu wypatrzyliśmy również ciekawie rzeźbioną belkę.

Bogactwo form nadokienników zachwyca. Do tej pory prawie każdy dom miał je inne. Opuszczamy Tuchlin i jedziemy na wschód.

Udrzyn. Wspaniały dom z pięknym gankiem i kolejnym przykładem fantazyjnych nadokienników.

Udrzyn. Drewniany dom, to dom magiczny. Kto nie wierzy, jego strata!

Czasem nadokienniki zaskakują bogactwem formy. Czasem formą oszczędną. Udrzyn.

Wciąż jesteśmy w Udrzynie. Kolejny przykład domu zamienionego na letnisko. Nie lubimy, gdy działki wkraczają w najpiękniejsze nadrzeczne pustkowia i lasy. Ale czasem działkowicze przyczyniają się do ratowania tradycyjnej architektury.

Wzdłuż Bugu, leśnymi i polnymi drogami, docieramy do Broku. To urokliwe malutkie miasteczko może się poszczycić pięknym gotycko-renesansowym kościołem, zbudowanym przez Jana Baptystę z Wenecji. My jednak pokazujemy tu dom stojący przy rynku.

W Broku warto zobaczyć też ruiny zamku, choć zostało z nich niewiele. Nas jednak najbardziej urzeka tutejsza małomiasteczkowa zabudowa. Drewniane domy wzdłuż ulic schodzących do rzeki.

Warto zostać w Broku na dłużej i pozwiedzać okolice. Im dalej od rzeki, tym mniej turystycznie. Przykładów drewnianej architektury kurpiowskiej jednak nie brakuje. Laskowizna.

Jak większość drewnianych domów, tak i ten jest zaniedbany. Często właściciele ich nie remontują, bo zamierzają stawiać obok dom z pustaka.

W każdej miejscowości pomiędzy Ostrowią Mazowiecką a Brokiem znajdują się liczne drewniane domy.

Puzdrowizna koło Ostrowi Mazowieckiej. Ten opuszczony dom podobał nam się najbardziej. Na ganku resztki drewnianych literek tworzą napis - f.W.H. 1924r.

Następna miejscowość na trasie - Turka

Kolejny po domu z Puzdrowizny obiekt z bogatymi rzeźbieniami i pięknym gankiem.

Turka leży tuż obok Nagoszewa. W tej wsi znajdujemy liczne drewniane domy. Na jednym ciekawa kurpiowska leluja wycięta z drewna.

Znakomite proporcje i uroda niektórych (pewnie większości) drewnianych domów zadziwiają. Kolejny dom w Nagoszewie.

Stare okno niejedno widziało. Nagoszewo.

Typowe dla Puszczy Białej nadokienniki. Ten rodzaj widzimy na naszej trasie najczęściej.

Nagoszewo styka się z drogą krajową Warszawa-Białystok. Pędząc samochodem główną trasą nie sposób zauważyć, że 200 metrów obok kryją się takie cuda.

Różnorodność zdobień domów. Dwa sąsiadujące ze sobą budynki, każdy z innymi nadokiennikami. Swoją drogą, to już dziś rzadki widok - dwa drewniane domy obok siebie.

Z Nagoszewa wracamy do Broku. Jedziemy na wschód w dolinę malowniczej rzeki Brok. Jesteśmy we wsi Kaczkowo Nowe.

Lokalna odmiana nadokienników. To zdjęcie i następne przedstawiają dwa różne domy. Nadokienniki jednak są bardzo podobne.

Kolejny dom, który prawdopodobnie żyć będzie tak długo, jak jego właściciel.

Jesteśmy w Ostrowi Mazowieckiej. Miasto dawniej prawie całe było drewniane. Obecnie starych domów coraz mniej. Ich miejsce systematycznie zajmują bloki. Wśród nich - ten opuszczony dom. Choć już szyby ma wybite, jeszcze nie stracił nic ze swego uroku.

Ostrów Mazowiecka to spore miasto. Powiatem była już przed wojną. Stąd chyba miejski charakter wielu drewniaków. Piętrowych kamieniczek naliczyliśmy kilka. Niekóre, jak ta, już czekają na rozbiórkę.

To zdjęcie jest już historyczne. Dom został rozebrany w 2005 roku.

Ostrów Maz. Przy ulicy Batorego znajdujemy kilka uroczych kamieniczek, w tym jedną piętrową. Niestety, większość obita sajdingiem lub otynkowana.

Z Ostrowi Mazowieckiej kierujemy się w stronę Ostrołęki. Minąwszy Czerwin, jedziemy wzdłuż kolejnej uroczej rzeczki - Orza.

Rzeka Orz tworzy malowniczą dolinę. We wsiach liczne kurpiowskie drewniane domy, jak ten w Suchcicach. W Brzeźnie można zobaczyć klasycystyczny pałac zaprojektowany przez Leandra Marconiego.

Przed zwiedzeniem Goworowa objeżdżamy okolicę. Położona przy drodze do Ostrołęki wieś Borawe wybitnie nie zachwyca. Znajdujemy tu jednak parę ładnych domów.

Borawe. We wsi warto zatrzymać się przy nowym brzydkim kościele. Potem wyraźniej widać piękno starych domów.

Urokliwe są wsie położone bliżej Narwi. Nie dotarła tu jeszcze intensywna zabudowa letniskowa z Warszawy. Wśród pól i sosnowych lasów luźno rozrzucone wsie. Dużo przestrzeni i spokoju.

Bliżej Ostrołęki robi się ciaśniej. Dzbenin to już prawie Ostrołęka. Niemniej i tu można znaleźć ciekawe domy. Choć, jak ten, wiele już opuszczonych lub zamienionych na komórki.

Wracamy do Goworowa. Ta duża wieś gminna ma sporo drewnianej zabudowy. Na przedmieściach domy-dworki.

W centrum, wokół rynku drewniane prawie kamieniczki.

Niektóre kamieniczki zadziwiały nas swymi kształtami.

Domy, w porównaniu z tymi na wsi, są okazalsze. W końcu Goworowo to takie prawie miasteczko.

Okolice Goworowa. Jedziemy w kierunku Ostrowi Maz. Osada gminna Wąsewo. We wsi okazały kościół z 1912 roku autorstwa znanego architekta J.P. Dziekońskiego (w kościele sanktuarium maryjne) oraz kilka drewnianych domów, które interesują nas najbardziej.

Obok Wąsewa wieś Brudki Stare. 200 metrów od głównej drogi Ostrów-Różan dom z uroczym gankiem.

Jedziemy w stronę Narwi. Nasza droga znów krzyżuje się z Orzem. Jadąc przez wieś Kółko, skręcamy nad Orz, by zobaczyć stary młyn wodny i okazały dom młynarza.

W Kuninie Szlacheckim warto zatrzymać się przy drewnianym kościele, zajrzeć do okazałej (niestety już opuszczonej) szkoły i nacieszyć oko zachowanymi domami. Dom pod numerem 37.

Po drugiej stronie drogi stary dom z ciekawym nadokiennikiem. Opuszczamy Kunin i malowniczą drogą jedziemy do Dzbądzka. Droga wiedzie przy starorzeczu Narwii. Gnieżdżą się tu rybitwy czarne. Widzimy również dudki.

Mijamy kolejne starorzecze i docieramy do Kaszewca. Tam niezwykły domek. Stąd już tylko 3 kilometry do Różana, gdzie warto zobaczyć opuszczone carskie forty.

Położona obok miejscowość Góry wydaje się być zupełnie zagubiona wśród kurpiowskich bezdroży.

Docieramy bliżej Narwii. W Szarłacie kilka uroczych siedlisk i piękne, nadnarwiańskie, suche, bo piaszczyste łąki. Niestety w letnie weekendy łąki zamieniają się w parkingi, a zostawionych śmieci nikt nie sprząta.

W pobliżu tej wsi Orz wpada do Narwi. Przed ujściem przepływa przez rozległe podmokłe tereny. To prawdziwa oaza spokoju, zwłaszcza w letnie dni, gdy brzegi Narwi są oblegane.

Chrzczanka. W środku wsi, pod okazałym drzewem, opuszczony domek.

Docieramy do kolejnego na trasie małego miasteczka. Długosiodło zadziwia licznymi drewnianymi domami, które zostały pomalowane we wzory nawiązujące do kurpiowskiej tradycji.

W centrum drewniane kamieniczki.

Dalej od rynku kilka naprawdę wspaniałych domów. W Długosiodle warto zatrzymać się przy kościele, by zobaczyć dąb z 1481 r. W rynku jest pomnik Tadeusza Kościuszki.

Warto pochodzić po miasteczku, bo parę domów robi warażenie.

Tu raczej nie ma już wpływu architektury kurpiowskiej, a bardziej podwarszawskich 'świdermajerów'.

Okolice Długosiodła to piękne lasy sosnowe. Jesteśmy w sercu Puszczy Białej. Zatrzymujemy się nad rzeką Wymakracz. Piaszczyste dno wygląda bardzo uroczo.

W okolicy Długosiodła, we wsi Wiśniewo kolejny opuszczony dom. Kolejny kandydat na ikonę znakomitej architektury drewnianej Kurpiów.

Zmieniamy kierunek. Na zdjęciu dom z Nowej Wsi. Jedziemy znów ku Narwi. We wsi Lubiel Nowy warto obejrzeć drewniany kociół zś 1890 r.

Ponownie Nowa Wieś. Inny dom, ciekawy przykład architektury drewnianej.

I jesteśmy w Porządziu. Warto pojeździć po wsi, która jest rozrzucona po okolicy. Warto, bo można zobaczyć tam takie cuda.

Porządzie. Stąd już tylko kilka kilometrów do Wyszkowa. Im bliżej Wyszkowa, tym więcej nowej zabudowy podmiejskiej. Kończą się sielskie widoki, stare gospodarstwa zanurzone w drzewach...